Хан Сұлтан

Хан Сұлтан (парсы: خان سلطان‎; шамамен 1190 жылдар — 1220 жылдан кейін) — Хорезмшахтар мемлекетінің ханшайымы, Аныштегіндер әулетінің өкілі. Ол хорезмшах Мұхаммед II-нің қызы және хорезмшах Жалаладдин Мәңгібердінің туған әпкесі болған.

Өмірбаяны

Хан Сұлтан хорезмшах Мұхаммед II-нің қыздарының үлкені болған. Анасының кім екені нақты белгісіз. Әжесі Теркун қатын арқылы қыпшақтың Қаңлы әулетінен шыққан хандардың ұрпағы саналады. 1210 жылы ол Қарахан мемлекетінің билеушісі, Қарахан әулетінің өкілі Османға тұрмысқа шықты. Осман сол кезде хорезмшах сарайында кепіл ретінде ұсталған болатын. 1212 жылы Самарқанд тұрғындарының хорезмдіктерге қарсы көтерілісі кезінде Хан Сұлтанның өміріне қауіп төнді. Ол қамалға бекініп, күйеуіне: «Мен — әйелмін, мен сияқтыны өлтіру — масқара іс. Мен саған мұндай жазаға лайық ештеңе жасаған жоқпын. Ең дұрысы — мені тірі қалдыру», — деп хат жолдаған. Көтеріліс хорезмшах Мұхаммед тарапынан аяусыз басып-жаншылып, Қарахан мемлекеті Хорезмге қосылды. Осман және оның туыстары хорезмшахтың бұйрығымен өлім жазасына кесілді. 1219 жылы Шыңғыс хан бастаған моңғол әскерлері Хорезмге басып кірген кезде Хан Сұлтан әжесі Теркен хатунмен, бауырларымен, әкесінің гаремі және қазынасымен бірге Үргеніштен қашып шықты. Олар Қарақұм арқылы өтіп, Илал қамалына паналады. Моңғолдар қамалды төрт ай қоршаудан кейін басып алып, тұтқындарды қолға түсірді. Ер адамдардың көпшілігі өлтіріліп, хорезмшахтың әйелдері мен қыздары Шыңғыс ханның ордасына жіберілді. Кейін олар Шыңғыс ханның ұлдары мен нояндары арасында бөлінді. Хан Сұлтанның кейінгі тағдыры мен қайтыс болған уақыты белгісіз. Кейбір деректерде оның Жошы ханға тұрмысқа шыққаны немесе қарапайым мата бояушысына ұзатылғаны айтылады. Сондай-ақ бірқатар зерттеушілер оны Берке хан, Беркечар және Бури атты тұлғалардың немесе аты белгісіз үш баланың анасы болуы мүмкін деп болжайды.

Мәдениетте

Хан Сұлтан кеңестік жазушы Исай Калашниковтың «Қатыгез ғасыр» (Жестокий век) романындағы кейіпкерлердің бірі ретінде бейнеленген.

Дереккөздер