Қазақстан моноқалалары

Моноқалалардың тізбесіне Қазақстандағы 89 қаланың 26-сы кіреді. Олардың халық саны 2017 жылғы деректер бойынша 1 447,5 млн адамды немесе елдегі қала халқының 8,0%-ын құрады, оның ішінде 15 моноқала аудан орталығы болып табылады. Моноқалаларда Қазақстанның өнеркәсіптік әлеуетінің басым бөлігі шоғырланған.

Әлеуметтік мәселелері

Қазақ КСР-нің әміршіл-әкімшіл экономикасы жағдайында моноқалалардың басты артықшылығы республиканың қарқынды өсіп келе жатқан халқын толықтай дерлік жұмыспен қамтамасыз ете алуында болды. Алайда еркін нарық шеңберінде бұл сұраныс пен ұсыныстың тұрақты ауытқуына, сондай-ақ КСРО ыдырағаннан кейінгі алғашқы жылдардағы экономикалық байланыстардың ыдырауына байланысты мүмкін болмай қалды. Соның салдарынан қазақстандық қалалар жұмыссыздыққа ұшырап, халықтың республиканың ірі қалаларына немесе шетелге жаппай қоныс аударуынан зардап шекті. Кеден Одағы ішіндегі кейбір үзілген байланыстарды қалпына келтіру кейбір қалалардың экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан жандануына көмектесуі мүмкін.

Қазіргі жағдайы

Дегенмен барлық моноқаланың әлеуметтік-экономикалық жағдайы бірдей емес. Шартты түрде оларды үш топқа бөлуге болады:

Қала құраушы кәсіпорындары бар (салыстырмалы түрде гүлденген 18 моноқала): Абай, Ақсай, Ақсу, Алтай, Балқаш, Жаңаөзен, Жезқазған, Жітіқара, Қаражал, Құлсары, Курчатов, Лисаковск, Риддер, Рудный, Сәтбаев, Теміртау, Хромтау, Шахтинск. Ішінара жұмыс істеп тұрған қала құраушы кәсіпорындары бар (5 азырақ гүлденген моноқала): Арқалық, Жаңатас, Қаратау, Саран, Степногорск. Жұмыс істемейтін қала құраушы кәсіпорындары бар (3 жағдайы нашар моноқала): Кентау, Серебрянск, Текелі.

Мамандануы

Тау-кен өндіру және өңдеу өнеркәсібі: Степногорск, Хромтау, Текелі, Алтай, Курчатов, Риддер, Балқаш, Жезқазған, Қаражал, Саран, Сәтбаев, Теміртау, Шахтинск, Абай, Арқалық, Жітіқара, Лисаковск, Рудный, Ақсу, Екібастұз, Кентау Тау-кен өндіру өнеркәсібі: Ақсай, Жаңаөзен Өңдеу өнеркәсібі: Құлсары Экономикалық мамандануы жоқ: Серебрянск

Қала құраушы кәсіпорындар

Дереккөздер