Қайнар Көшек сұлтан

Қайнар Көшек сұлтан (XVI ғасыр — 1598 жыл) — Қазақ хандығының сұлтаны. Ондан сұлтанның ұлы, Шығай ханның немересі. Туған жылы белгісіз. 1598 жылдың екінші жартысында қайтыс болған деп есептеледі. Ондан сұлтанның екінші әйелі Сүйім ханымнан туған. Қайнар Көшек сұлтан Тәуекел хан тұсында хандықтағы ықпалды сұлтандардың бірі болған. Бұл туралы «Қазақ заңдарының жинағы» атты еңбекте: «Осы кезеңдегі ең ықпалды әрі беделді сұлтандар — Шах-Мұхаммед пен Көшек. 1598 жылғы хан сайлауында Шах-Мұхаммед болмады, ал Есім мәртебесі жағынан Көшектен жоғары болды» деген мәлімет келтіріледі. Есім хан 1598 жылы хан болып сайланғанын ескерсек, Көшек сұлтан осы кезеңде ықпалды әрі беделді сұлтандардың бірі болып қала берген. Көшек сұлтан өзінің ағасы Есім ханның жорықтарына белсенді қатысып, әскер басқарған. Мұхтар Мұқанұлы Мағауиннің «Қазақ тарихының әліппесі» атты еңбегінде: «Есім хан мен Көшек бастаған қазақ жасақтары Шығыс Түркістандағы әскери қимылдарға белсенді қатысты» деген мәлімет келтірілген. Халық арасында Көшек сұлтан Қайнар Көшек деген атпен белгілі болған.

Өмірбаяны

Ресейдің Ежелгі актілер жөніндегі орталық мемлекеттік мұрағатында Көшек сұлтанның туған ағасы Ораз-Мұхаммед сұлтанның елге жазған хаты және оның туыстарына жолдаған сәлемдері мен сыйлықтары туралы мәліметтер сақталған. Хатта Ораз-Мұхаммед Тәуекел ханға құрмет білдіріп, оған алтын жіппен өрнектелген парша шапан жібергені айтылады. Есім сұлтанға алтын зерлі етік, ал інісі Көшек сұлтанға садақ пен жебелер сыйға тартылғаны көрсетілген.

Тәуекел ханның Бұхараға жорығы

1598 жылы Көшек сұлтан Тәуекел ханның Бұхара хандығына жасаған жорығына қатысты. Ол қазақ әскерінің алдыңғы шебіндегі жасақтарды басқарған. Бұхараны қоршау кезінде Көшек сұлтан басынан жараланып, алған жарақатының салдарынан қаза тапқан. Көшек сұлтанның денесі Түркістан қаласына жеткізіліп, Қожа Ахмет Ясауи кесенесі маңына жерленген. Оның Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің шығыс жағында орналасқан кесенесі сақталған. Құрылыс Үлкен Ақсарайдың сыртқы қабырғасынан шамамен 5 метр жерде орналасқан. Бұл жерде қазақтың белгілі әрі беделді тұлғалары жерленген.

Шежіресі

Көшек сұлтанның ұрпағы қазақтың белгілі мемлекет қайраткерлерімен байланысты. Оның Бөкей сұлтан арқылы Орта жүз сұлтаны Барақ сұлтанның арғы аталарының бірі болғаны айтылады. Осы әулеттен Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов та тарайды. Әлихан Бөкейхан — Алаш Орда үкіметінің төрағасы және Ресей империясының Мемлекеттік думасының депутаты болған.

Дереккөздер